Museum Vest
Godbit frå samlingen
Ein kjær gjenstand i heimen: fjernsynet
På biletet kan du sjå eit av dei første fjernsyna som kom til Øygarden.
Det å ha fjernsyn er naturleg for oss i dag, men det har ikkje eksistert i mange tiåra. Den siste eigaren til dette apparatet var Johannes Herdlevær, og det vart teke i bruk på Herdlevær. Eigaren kjøpte det i USA i 1959, året før den fyrste offisielle fjernsynssendinga i Noreg.
Fjernsynet er av modellen General Electric Television Model 9T001. General Electric lagde også det fyrste fjernsynsnettverket i 1940, som sendte frå New York.
I 1936 starta dei fyrste ordinære fjernsynssendingane i London, men i Noreg vart det lenge prioritert å byggje ut radioen istaden. Noreg var difor seint ute med fjernsyn i høve til mange andre land.
Interessa for levande bilete og lyd var stor, og i 1960 kunne kong Olav erklære fjernsynet for offisielt opna også i Noreg. Plutseleg kunne ein sjå heile verda i lyd og bilete rett inn i stova. Ein kunne sjå kong Olav opne bruer, norske idrettsutøvarar ta OL-gull, og det fyrste mennesket setje sin fot på månen i 1969. Dei tidlegaste fjernsynssendingane var analoge og i svart-kvit. I Noreg fekk me farge-fjernsyn i 1972.
Tampen 
Dersom drengene sluntret unna sitt daglige arbeid, fikk de straff av gesellen. Da måtte oksepeisen være for hånden når det var nødvendig å bruke den.
På gesellkleven på Det Hanseatiske Museum henger en tamp som gesellen brukte på drengene. Den har en knute spekket med spiker i enden, så det kunne gå hardt for seg på Bryggen.
Arkiv
Til hverdag og fest: Skål
De avbildete gjenstandene viser tre ulike produkter fra 1950-tallet. Disse hadde sitt bruksområde på kjøkkenet, og spesielt servering.
Den bakerste skålen er fajanse i norsk design. Den hvite fajanse er et tynt tinnlag som skulle etterligne kinesisk porselen. Navnet fajanse kommer fra Faenza, den italienske byen der det ble utviklet på 1400-tallet. Mønstret er ofte blomsterdekor, kombinert i ulike farger eller en enkelt farge. I Norge ble det produsert fajanseprodukter i Fredrikstad og Porsgrunn.
I løpet av 1700-tallet ble fajanse umoderne og utkonkurrert av engelsk flintgods. Gjenstanden til høyre er en serveringsskål av denne typen. Flintgods var rimeligere og mer solid enn fajanse. Skålen er i tysk design, produsert av V.E.B. Steingutfabrik Torgau.
Den sjøgrønne skålen er en ildfast form i merket Glohane. Glohane var et populært produkt på 1950-tallet på grunn av sin enkle utforming og praktiske funksjoner. Den ildefaste formen kunne nemlig brukes både som ildfast form og serveringsfat; rett fra ovnen til middagsbordet. Et annet særtrekk er de sterke fargene (sjøgrønn, gul eller svart) som kan kombineres med andre servise. Glohane representerte noe nytt da det kom på markedet og ble raskt en suksess i de norske hjem.
Würtzburg Riese-radar
Innrettinga av luftvernartilleriet på Fjell festning blei gjort med ein radar av typen Würtzburg –Riese («Kjempe-Würtzburg»). Dette var den største og mest nøyaktige radaren som blei produsert for den tyske krigsmakta under den andre verdskrigen . Dei fleste Würzburg -Riese radarane blei monterte på jernbanevogner, men enkelte, som den på Fjell festning, fekk fast montering. Denne radartypen blei brukt for å fastsetja høgd og flygeretning på dei allierte bombeflya. Denne informasjonen blei så sendt til jagarflyskvadronane som gjekk på vingane for å avskjere trugsmålet.
Utviklinga av denne radartypen byrja tidlig på 1930-talet Den fyrste modellen, Würtzburg A, blei masseprodusert frå 1940. Dette var ein mykje mindre radar som kunne monterast på ein tilhengar og flyttast rundt. Radaren var ikkje nøyaktig nok, og forsking på ein betre radar var prioritert av nazi-styresmakta, noko som resulterte i Würtzburg –Riese. Den blei sett i produksjon i 1941. Etter krigen kom kunnskapen om radar og elektronikk vestmaktene til gode, på same måten som dei gjorde seg nytte av rakettforskinga til Werner von Braun.
Melkeseparator
Denne melkeseparator vart brukt til fråskiljing av mjølk og fløyte. Det er ein støypa separator (New Prima no 23) laga i Finland. Den tidlegare eigaren solgte mjølk til bygdefolket på Blom i Øygarden. Separatoren vart sist brukt i 1950 – åra.
Ein handriven separator har kapasitet på frå 100 til 600 liter mjølk for timen. Mjølka bør vere kuvarm eller lydd til vel 30 ˚C før ho blir helt i bollen. Så kan ein starte sveivinga, og ei bjølle gjev lyd om farten er for låg eller for høg. Når farten er rett, opnar ein slik at mjølka renn ned gjennom kula. Etter kort tid kjem fløyten ut av ein tut og skummamjølka ut av ein annan. Feittinnhaldet i skummamjølka vert større om mjølka er kald. Feittinnhaldet i fløyten kan regulerast med ein skruve på separatorkrona.
Mot hundreårsskiftet var separatoren folkeeige i det norske landbruket, og i 1939 var det kring 125 000 separatorar i landet. I vår tid foregår nesten all kommersiell foredling av mjølk på meieria, men det finst nokre få gardar som leverer smør til meieriet eller har produksjon av mjølkeprodukt for sal frå garden.
Papegøyeskyting
I tredje etasje på Det Hanseatiske Museum finner vi Gesellkleven. Rommet fungerte både som sove- og oppholdsrom for gesellen. Her hadde han seng og skrivepult, i tillegg til at han oppbevarte begravelseslyktene og Kontorets fugl av tre. Denne trefuglen ble satt opp på en høy stang før man skjøt om kapp med armbrøst, og senere med gevær, under det såkalte skivespillet. Vinneren ble utnevnt til fuglekonge og vant premier. Medaljens bakside var derimot at han måtte betale festmåltidet som fulgte etter konkurransen.
I noen kilder kalles fuglen for papegøye, mens den i andre kalles en ørn. Dette kan kanskje ha noe å gjøre med at konkurransesporten var svært utbredt blant menn i flere land og i alle samfunnslag. I Bergen nevnes sporten først i 1490-årene. Skytebanen lå da på et sted de kalte ”Jerusalem”. I senere tid har man funnet ut at dette stedet lå mellom Danckert Krohns Stiftelse og Skivebakken, som har fått sitt navn etter spillet. I 1651 ble imidlertid fuglestangen flyttet til Nordnes.
Iddiser
Norges Fiskerimuseum har ei stor samling etikettar, eller ”iddiser”
som dei vart kalla i Stavanger-området, som tidlegare vart brukt i hermetikkindustrien. Desse etikettane var plassert på hermetikkboksane til sild, brisling, sardiner, makrell, reker og kippers, lagt ned i tomatsaus og ulike oljer. Etikettane har mange flotte motiv med ulike tema, som til dømes norrøne motiv, kongelege personar eller meir passande, fiskarar, og då gjerne den klassiske fiskaren med sin gule sydvest og pipe i munnen. Mange av etikettane representerer litografisk arbeid av svært høg kvalitet, dei vart tidlegare sett på som søppel og kasta, men har i dag høg kulturell verdi og mange motiv er ettertrakta samlarobjekt.
Grensesonebevis
Grensesonebevis frå krigen.
Papiret har tilhøyrt Botilde Selstø som budde på Selstø i Telavåg.
Det er utstedt 11. november 1940 og gav innehavar rett til å ferdast i heile grensesone vest.
Desse bevisa fekk alle som budde i grenseområde slik som på austlandet, der ein kunne ta seg over til Sverige. Eller slik som tilfellet var her ute ved kysten, der dei som flykta frå okkupasjonsmakta reiste over Nordsjøen til Storbritannia
Kjelken
Egyptarane brukte dei til å bygge pyramidane. Me bruker dei til å renne fort ned snødekte bakkar. Kjelkane har blitt brukt til ulike ting i fleire tusen år.
For å frakte steinen som pyramidane skulle byggjast av, brukte egyptarane kjelkar, eller handsledar. Også i Noreg har folk nytta kjelkar dregne med handemakt til transport i lang tid. Kjelkane vart brukte mellom anna til å frakte stein og slakta dyr.
Nett kva tid gleda i å renne på kjelke vart oppdaga er uråd å seie. Men i Europa har truleg både bønder og gruvearbeidarar akt ned snø- og iskledde fjellsider i mange hundre år. Aking som fornøyelse vert likevel knytt først og fremst til tida frå 1800-talet og framover.
Det var på 1880-talet at aking som sport blei organisert i Noreg. Då var det den norske fiskarkjelken ein sat på ned bakkane. Denne kjelken hadde ei lang stang som gjekk bakover, og denne kunne ein styre kjelken med. Seinare, i åra før andre verdskrigen, vart det vanleg med kjelkar som kunne styrast med eit ratt.
I 1905 vart ”Akeforeningen” i Oslo stifta, som den første akeforeininga i landet. Dei arrangerte den første akekonkurransen i 1922. Aking har nok aldri vorte nokon stor idrett i norsk samanheng, men til gjengjeld brukar ein stor del av folket kjelken for moro skuld. Etter eit snøfall i Bergen nyttar både born og vaksne høvet til å ake ned dei 320 høgdemetra frå Fløyen. Gleda i å renne på kjelke har me ikkje gløymt.
Kjelken på biletet blei brukt på garden Blomvågnes. Han blei gjeven til museet av Rolf Svein Rougnø.
